|
|
‘Sessiz ölüm’le gelen felç riski
Karbonmonoksit zehirlenmesinde kandaki karboksi hemoglobin seviyesinin düşürülmemesi felç gibi ciddi sonuçlar doğuruyor. Karboksi hemoglobinin bir çok merkezde ölçülmediğini söyleyen uzmanlara göre bu durum, gözardı edilmemesi gereken önemli bir eksiklik.
NTV-MSNBC
Güncelleme: 16:18 TSİ 28 Ocak 2009 Çarşamba
İSTANBUL - Genellikle kombi ve soba bacalarının bakım ihmalinden kaynaklanan karbonmonoksit zehirlenmeleri, Türkiye’de yılda ortalama 100 kişinin ölmesine, 1500 kişinin ise acil servislere başvurmasına neden oluyor. Yoğun Bakım Ünitesi Sorumlusu Dr. Kadir Doğruer, “Sessiz ölüm” olarak nitelendirilen gaz zehirlenmelerindeki önemli bir tehlikeye dikkat çekti. NTVMSNBC’ye konuşan Doğruer, gaz zehirlenmelerinde özellikle fiziksel durumu iyi ve şuuru açık hastaların müdahalesinde kandaki karboksi hemoglobin seviyesine her zaman bakılmadığını söyledi ve “Karboksi hemoglobin bir an önce düşürülmezse, felç gibi nörolojik hasarlar ve sinirlerde kalıcı çok ciddi sorunlar gelişebilir. Ama zaman zaman bu büyük risk göz ardı ediliyor, çünkü bu test her sağlık merkezinde yapılmıyor” dedi. Makine Mühendisi Aydın Çetin ise soba ve kombilerin her yıl onlarca kişinin canını yakmaması için yapılması gerekenleri anlattı.
Her yıl karbomonoksit gazıyla zehirlenmeye onlarca kurban veren Türkiye, 2009’un ilk günü Ankara’da 7 üniversiteli gencin gaz zehirlenmesi sonucu hayatını kaybetmesiyle derin üzüntü yaşadı. Gençlerin ölüm nedeni kayıtlara, ‘Kombi ile baca arasında ‘feliks’ denilen borudaki yırtıktan sızan karbonmonoksit gazından zehirlenme’ olarak geçti. Bunu, gaz zehirlenmesinden kaynaklanan diğer ölümler takip etti. Kamuoyu günlerce, çok basit tedbirlerle ölümlerin engellenebileceğini konuştu.
Memorial Hastanesi Yoğun Bakım Ünitesi Sorumlusu Uzm. Dr. Kadir Doğruer, gaz zehirlenmelerinde ilk yardım konusunda da hataların yapıldığını, bu hataların çok ciddi sonuçlar doğurduğunu söyledi. Doğruer’e göre, zehirlenen kişinin hayatını etkileyecek en önemli hata; kandaki karboksi hemoglobin seviyesinin her merkezde incelenmemesi:
“Vücuda giren karbonmonoksit, hemoglobin denilen ve kanın oksijenini taşıyan moleküllere bağlanır. Zaten zehirlenmenin nedeni de budur, oksijen taşınamadığı için hasta ölür. Kanda karboksi hemoglobinin kritik düzeyde olup olmadığının tespit edilmesi gerekir, bu oranı bir an önce düşürmediğiniz zaman, felç başta olmak üzere çok ciddi ve kalıcı sinir hasarları gelişebilir.”
KARBOKSİ HEMOGLOBİN TESTİ YAYGINLAŞTIRILMALI
Uzm. Dr. Kadir Doğruer, karboksi hemoglobinin ölçülebildiği merkezlerin azlığının bu tehlikenin göz ardı edilmesine neden olduğunu belirtiyor:
“Hasta, “Gaza maruz kaldım” diyor ama bakılıyor ki şuuru açık, çok fazla da şikayeti yok, o zaman ne düzeyde bir zehirlenme olduğu bilinemiyor. Halbuki karboksi hemoglobin seviyesi yüksekse, düşürülmesi kesinlikle şart. O yüzden bir çok merkezde bu testin yapılmaması çok önemli bir sorun, bunun bir an önce yaygınlaştırılması gerekir.”
ZEHİRLENME BAZEN BELİRTİ VERİR
Oksijensiz kalan beyinde beş dakikada ölüm gerçekleştiğini söyleyen Doğruer, gaz zehirlenmesini düşündürecek belirtileri şöyle sıraladı:
“Aniden gelişen baş ağrısı, kötü hissetme, göz kararması, görmede bulanıklık, baş dönmesi ve mide bulantısı gibi belirtiler olabilir. Ancak bazen bunların hiç biri görülmeyebilir. Gaz zehirlenmeleri genellikle uykuda, bu şikayetlerin fark edilmediği anlarda oluyor. Ama kişi uyanıkken karbonmonoksite maruz kalıyorsa bu tür şikayetleri genelde hisseder”
HİPERBARİK OKSİJEN TEDAVİSİ
Zehirlenme tedavisinin tamamen profesyonel bir tedavi olduğunu vurgulayan Dr. Doğruer’e göre böyle bir durumda yapılacak en basit şey açık ve temiz havaya çıkmak ve en yakın sağlık kuruluşuna başvurmak. Zehirlenmelerde kişi düşük dozda gaza maruz kalmışsa saf oksijen tedavisi uygulanıyor. Ağır zehirlenmelerin ise hiperbarik oksijen denilen yüksek basınçlı oksijen tanklarında tedavi edilmesi gerekiyor.
LPG VE DOĞALGAZ SIZMASI HİSSEDİLİR
Türkiye’de genellikle bacalı soba ve şofbenlerin kullanıldığını söyleyen Daxom Genel Müdürü Aydın Çetin ise bacada oluşan tıkanma, ters rüzgar veya cihazla baca arasındaki bağlantının iyi yapılmamasının, yanmış gazların ortamda birikmesine yol açtığını vurguladı. Çetin, “Eğer yakıt olarak kullanılan LPG ve doğalgaz sızması var ise bunlar kokuyla hissedilir. Fakat yanmış gazların hissedilmesi çok zordur, renksiz ve kokusuz olan karbonmonoksit gibi. Bacalı cihaz kullananların, cihazın bulunduğu ortamda bir gaz dedektörü ve bir CO (yanmış gaz) dedektörü bulundurmalarında fayda var” dedi.
BANYODA BACALI CİHAZ KULLANMAYIN
Her yıl baca bağlantılarını temizleterek cihaz bakımının yaptırılmasını öneren Aydın Çetin, gaz zehirlenmelerini önlemek için alınacak önlemleri şöyle sıraladı:
“Öncelikle bacalı cihazlar yerine hermetik tabir edilen, bünyesinde bulunan fan ile yanma havasını bulunduğu ortamdan değil, dışarıdan alan ve yanmış gazı dışarıya veren cihazlar kullanılmalıdır. Bunlar, bacalı cihazlardan çok pahalı değildir. Eğer bacalı cihaz kullanmak zorunluysa, mutlaka bacanın iyi bağlanıp bağlanmadığı ve çekip çekmediği kontrol edilmeli. Bunun yanında bacalı cihazın kullanıldığı alan küçük olmamalı, banyoda ise kesinlikle kullanılmamalı.”
SORUMLU DAVRANILIRSA ÖLÜMLER AZALIR
Çetin’e göre Türkiye’de karbonmonoksit gazından zehirlenme ve ölümlerin bu denli fazla olmasının nedeni, sorumlulukların yeteri kadar yerine getirilmemesi:
“Bu konuda Sanayi Bakanlığı’na, EPDK’na, doğalgaz dağıtım şirketlerine, LPG (Tüpgaz) dağıtım şirketlerine, Makina Mühendisleri Odası’na, cihaz tedarikçilerine, uygulayıcılarına ve servislere çok büyük sorumluluk düşüyor. Basınçlı gaz dolu olan bir LPG tüpü ile alev arasında sadece 30 cm mesafe olduğunu düşünebiliyor musunuz? Yani banyomuzda patlayıcı bir tüp var ve 30 cm yukarısında şofben çalışıyor, aralarında ise plastik bir hortum bulunuyor. Böyle bir durumda yapılması gereken şey çok basittir; tüp dağıtım firmasının o tüpü oraya koydurmaması, şofben montajcısının montajı yapmaması, servisin ise o şofbeni çalıştırmaması gerekir.”
| |
|
