| | |
| Sinema eleştirmenliği benim uzmanlık alanım değil, haftasonu yayınlanan onlarca film yorumuna yeni birini eklemek yerine, Yüzüklerin Efendisi’nin yarattığı çılgınlıktan istifade, sinema sektörü ile ilgili bazı bilinmeyenleri anlatmak istiyorum sizlere.
Yüzüklerin Efendisi serisi film yapılmaya karar verildiğinde, kendilerini “gerçek fanatik” olarak tanımlayanlar (ben dahil), uzunca bir süre böylesine kapsamlı bir hayal dünyasının sinemaya aktarılamayacağını iddia ettiler. Peter Jackson sadece bu hayal alemini ekrana yansıtmadı, aynı zamanda sinema tarihinde görülmemiş ticari başarı da sağladı.
|
|
|
Brad Dourif'in oynadığı Wormtongue, Christopher Lee'nin tarafından canlandırılan Saruman'a Uruk-hai ordularının yönetiminde yardımcı oluyor. Bu fotoğraf, Yüzüklerin Efendisi: İki Kule'den alınırken, Saruman, serinin üçüncü filminde yer almıyor.
| | 
İlk iki film sinema gişelerinde 1.8 milyar dolar hasılat yaptı, üçüncü film için tahmin edilen 1 milyar dolar da eklendiğinde üç filmin toplam gişe hasılatı 3 milyar dolara yaklaşıyor. Uzun vadede DVD satışları ve televizyon yayınlarından beklenen yaklaşık 1.5 milyar dolarlık gelir de eklendiğinde sinema tarihinde ilk defa bir film serisi 4.5 milyar dolara yakın hasılat yapmış olacak. Bu geçilmesi çok zor bir rekor.
Sinema, yazılı basından sonra en eski medya sektörü. Bugün sektörün kalbi Hollywood, yerel tabirle “Sekiz Büyük” tarafından kontrol ediliyor. “Sekiz Büyük”; Warner Brothers/New Line (Time Warner), 20th Century Fox (News Corp), Paramount (Viacom), Disney Pictures/Miramax (Walt Disney), Metro-Goldwyn-Mayer (MGM), Universal Studios (GE), Columbia Pictures (Sony) ve DreamWorks toplam dünya film hasılatının yüzde 70’den fazlasını gerçekleştiriyor.
Film yapımcılığı, tahmin edilenin aksine diğer medya sektörlerine kıyasla kar marjı düşük bir sektör. Global çapta bakıldığında radyo yayıncılığında yüzde 40’lar seviyesinde olan faaliyet kar marjı, sinema da sadece yüzde 5’tir. Stüdyolar yaptıkları filmlerin yarısından fazlasından zarar ederler.
Amerikan Sinema Yapımcıları Derneği’nin en son rakamlarına göre Hollywood yapımı bir filmin ortalama yapım maliyeti 58.8 milyon dolar (Spiderman veya Hulk benzeri özel efektleri fazla filmlerde bu yapım maliyeti 100 milyon doların üstüne çıkıyor). Bu maliyetlerin üzerine ortalama 30.6 milyon dolar pazarlama ve dağıtım giderleri eklendiğinde film başına maliyet 89.6 milyon dolara geliyor.
“Sekiz Büyük” stüdyonun 2002 yılında yaptığı toplam 216 filmde ortalama gişe hasılatı 81.3 milyon dolar olmuş ancak bu hasılatın sadece yüzde ellisi stüdyolara gidiyor ki, bu basit hesaptan yola çıkarak film başına zarar yaklaşık 50 milyon dolar oluyor.
Rakamlar bu şekilde değerlendirilince ister istemez akla “zarar edeceğini bile bile neden stüdyolar film yapmaya devam eder” sorusu geliyor. Bu sorunun cevabı sektörün iş yapış şekli ve modelinde saklı. Stüdyolar açısından yapılan her yeni filmin iki çeşit geliri var; tek başına yaratılan gelir ve film arşivine katkı geliri.
Filmin tek başına geliri gişe hasılatı ve DVD/VHS satışlarından stüdyonun payına düşen gelir. Stüdyolar film yapımcılığına portföy yönetimi gibi bakıyorlar, hedeflenen yıl içinde yaptıkları yirmi, otuz arası filmden bir iki tanesinin 300 milyon dolar üzeri, üç dört tanesinin 100 milyon doların üzeri ve geri kalanların ise 100 milyon doların altında gişe hasılatı yapması.
DEV ARŞİV MGM’DE
Film arşivine katkı geliri ise biraz daha karışık. Televizyon sektöründe film alımı yapanlar bilir, Hollywood stüdyolarından film almaya kalktığınızda sadece istediğiniz filmi alamazsınız, filmleri bir paket halinde almanız gerekir ve paketdeki filmleri de stüdyolar belirler. Siz televizyon olarak son James Bond filmini yayınlamak istersiniz, MGM size istediğiniz James Bond filmini, yanında 20 tane başka film almak şartıyla verir.
Stüdyoların en kıymetli varlıkları film arşivleridir. Örneğin MGM’in arşivinde James Bond ve Woody Allen filmleri dahil toplam 4,100 adet sinema filmi var. Bu filmler bugün dünyanın dört bir yanında televizyon kanallarında yayınlanıyor, VHS kaset olarak kiralanıyor veya DVD olarak satılıyor. MGM asıl parayı bu arşivin değerlendirilmesinden kazanıyor. Arşivin uzun vadede satılabilirliğini kaybetmemesi için de Hollywood tabiriyle “taze” tutulması lazım. Yani her sene yirmi otuz arası yeni film (üç dört tanesi hit film olmak üzere) arşive eklenecek ki, onları almak isteyenlere diğer filmler de beraber paket olarak satılsın.
İş modelinin devamı için stüdyoların zararına da olsa her sene belli sayıda yeni film yapması gerekiyor. Stüdyolar yaptıkları yeni filmlerdeki zararlarını, arşivden sağlanan ek gelirler ve büyük hasılat yapan az sayıda filmden gelen gelirlerle kapatıyorlar.
Sinema sektöründe bir stüdyonun ekonomik olarak başarılı olabilmesi için sadece iyi film yapması yeterli değil, aynı zamanda geniş bir film arşivine de sahip olması gerekiyor. İşte bu gereklilikten dolayı son 50 yıldır Dreamworks hariç yeni film stüdyosu kurulamamıştır. Dreamworks de sektörün üç dahi adamı Steven Spielberg, David Geffen ve Jeffrey Katzenberg’in bir araya gelmesi ve arkalarına da dünyanın en zengin ikinci adamı Paul Allen’ı almaları sayesinde kurulabilmiştir.
Dönelim Yüzüklerin Efendisi’ne... Time Warner’a bağlı New Line stüdyosu aralıksız 18 ayda toplam 350 milyon dolar harcayarak çektiği filme üç yıl içinde yaklaşık 150 milyon dolar da pazarlama harcaması yaptı. 500 milyon dolara mal olan seriden yapılacak 4.5 milyar dolar toplam hasılatın tahmini yüzde 60’ı yani 2.7 milyar doları Time Warner’a gelecek.
Ticari açıdan bakıldığında Yüzüklerin Efendisi filmi olağanüstü bir başarıdır. Önümüzdeki on yıl boyunca, New Line her yıl sadece bu üç film sayesinde DVD satışlarından ve televizyon yayınlarından minimum yüz milyon dolar ek geliri garantilemiş durumda. Ayrıca tek başına satışı mümkün olmayan filmler Yüzüklerin Efendisi serisinin yer aldığı film paketlerine eklenerek değerlendirilmiş olacak.
Sinemaseverler büyülü “Orta Dünya”da dolaşmaya devam ederken, fanilerin dünyasında Yüzüklerin “gerçek” efendisi Frodo değil, New Line Cinema ve Time Warner oldu bile. | |
Bir hanedanın çöküşü
Bankaların kara tahtaları siliniyor
