|
|
Davostaki kriz Türkiyeye nasıl yansır?
Prof. Keyman Davos kriziyle ilgili Libyada yaşananları hatırlattı. Radikalden Ceyda Karan: Kitlelerin sesi oldu, Prof. Dağı: Erdoğanın yaptığı kahramanlık. Milliyet yazarı Gürsele göre Erdoğanın tavrı iç politika malzemesi haline getirildi.
NTV-MSNBC
Güncelleme: 22:59 TSİ 30 Ocak 2009 Cuma
İSTANBUL - Prof. Dr. Fuat Keyman, Radikal Gazetesi Dış Haberler Müdürü Ceyda Karan, Milliyet Gazetesi yazarı Kadri Gürsel, El Cezire Türkiye Temsilcisi Yusuf El Şerif ve Prof. Dr. İhsan Dağı, NTVnin özel yayınında Davosta Başbakan Erdoğan ve İsrail Cumhurbaşkanı Şimon Peres arasında yaşanan krizi masaya yatırdı.
KİTLELERİN VİCDANININ SESİ OLDU Ceyda Karan (Radikal Gazetesi Dış Haberler Müdürü): Tabi bazıları daha sakin bir Başbakan tercih edebilir, diplomasinin geçerli olduğu yerlerde soğuk kanlı bir edayla yanıt verebilen bir lideri tercih edebilir ama halklar galiba tercih etmiyorlar. Ortadoğuya gerçekten samimi demokrasi, bütün dünyaya demokrasi getirmekten bahsedenlerin durup düşünme anı gelmiştir diye düşünüyorum. Çünkü Başbakan büyük kitlelerin vicdanının sesi oldu. Yani bunu iç politikaya tedavül edebilirsiniz, eleştirebilirsiniz, her açıdan tartışabilirsiniz.
OLMERTİN BUSHA AÇTIĞI TELEFON Fakat bundan 15-20 gün önce bütün dünya kamuoyuna yansıdı: İsrail Başbakanı Ehud Olmert Bana Bushu bağlayın diyerek BMde ABDnin aslında olumlu oy vereceği bir tasarıyı çekimsere çevirmeyi başarmış. Daha sonra da Bushun İsraili ziyareti sırasında Bakın bir telefonla ABD başkanının oyunun rengini değiştirtiyorum diye dünyaya anlattı. Şimdi böylesi bir ortamda, İsrail Başbakanının dünyanın süper gücü olan bir başkana bir telefonla oyunun rengini değiştirttiği bir ortamda, Başbakan Erdoğanın yaptığına farklı bakmak gerek diye düşünüyorum.
TÜRKİYE DEVREYE GİRDİ, İRANIN SESİ KESİLDİ Son Gazze krizinde Türkiyenin çok ciddi bir biçimde dengeleyici bir rol oynadığı ortada. Dikkat ederseniz, daha önce olup bitenler ve Ahmedinejadın sesi çok yüksek çıkmışken bu sefer çıkamadı, çünkü Türkiye bölgede adalet duygusunu ifade eden ülke olarak öne çıktı. Ve Batılı ortaklarına sesi duyurabilecek bir ülke olduğunu ortaya koydu. Kadri Gürsel Bu Türkiyenin dış politikası değildir, AK Partinin dış politikasıdır diye bir ifade kullandı. Katiyen ben buna katılmıyorum. Demokratik ülkelerde seçimlerle iktidarlar değişir, bu seçimlere saygı göstermek durumundayız. Bir hükümet kurulur, o hükümet o ülkenin dış politikasını yürütmekle yükümlüdür. Bu ABDde de böyledir, Türkiyede de böyledir. Eğer bir Batılı demokrasiysek buna saygı duymak durumundayız. Kalkıp da Bushun diplomasisi, onun dış politikası diyebilecek durumda değiliz. Amerikan yönetiminin dış politikası diye bir şey vardır ve bu değişiklik gösterir. Türkiyede de böyledir. Çünkü Türkiyede de en az batılı bir demokrasi gibi bir takım kurumsal araçlara sahiptir. Bu yanlış bir bakış açısı.
DIŞ POLİTİKA AK PARTİNİN DEĞİL, TÜRKİYENİN Kaldı ki son Gazze olayına baktığımız zaman bu sadece AK Partinin politikası da değil. Biliyorsunuz Türkiyede ilk kez Milli Güvenlik Kurulu bir karar aldı Gazze politikası ile ilgili ve bunu dünya kamuoyuna ve Türkiyeye açıkladı. Dolayısıyla bu olay sadece AK Partinin üzerine atılacak bir şey olmadığını düşünüyorum.
YA ABARTIYORUZ YA DA KÜÇÜMSÜYORUZ Geçmişte de bunun örnekleri vardır. 1980de yanılmıyorsam İsrail Kudüsü ilhak kararı aldığında ilişkiler maslahatgüzarlık düzeyine indirilmişti. Bütün bunlara rağmen Türkiye İsrailin zorunlu ortaklarından bir tanesidir bölgede. İranla ilgili bölgede bir takım şeyler öne çıkacak gibi görünüyor. Obama yönetimi İrana mektup yazmaya hazırlanıyor, taslaklar hazırlıyor. Şimdi Amerikalılar bunları tartışabiliyorlar, İsrailliler son derece esnek tavır sergileyebiliyorlar ama biz olayı abartıyoruz ya da küçümseme tavrına giriyoruz Başbakanımızın verdiği tepkiyi.
PERES ÇOK DAHA SERTTİ Orada üsluptan bahsediyorsak daha sert olan Peresti, bire bir kişisel olarak hedef seçip, parmağıyla gösterip daha fazla sert tavır sergiledi. Başbakanın sert tavrının daha çok moderatöre olduğunu düşünüyorum. Tabi ki sözleri çok sivriydi, çok ağır eleştiriler içeriyordu ama tonu Peresden daha sakindi.
HAMASSIZ ÇÖZÜM OLMAYACAĞINI OBAMA DA GÖRECEK Şimdi aklı selim olmak gerekiyor, Hamassız bir çözüm olmadığını bütün Batı dünyası da, Obama da, Avrupa Birliği de görecektir. Türkiye bunun bayraktarlığını yaptı. Bence yanlış bir şey yapmadı. Çünkü Eğer bir halkın demokratik bir süreçle seçtiği temsilcilerini muhatap almayacaksanız siz kimi alacaksınız? tavrı çok doğru bir tavır. Dolayısıyla Avrupa Birliği içindeki aklı selim insanların bu tür şekilsel durumlara takılacağını hiç zannetmiyorum.
ERDOĞANIN YAPTIĞI KAHRAMANLIK Prof. Dr. İhsan Dağı(ODTÜ Öğretim Üyesi): Skandal olarak görüyorum. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanın yaptığı bir kahramanlık olarak görüyorum. Davosta bir kopuş olmadı Türk hükümetinin Filistin meselesine ve İsraile ve Gazze krizine bakış açısından bir kopuş olmadı. Kopuş, sadece usuldeydi. Türkiyenin son yıllarda özellikle Avrupa Birliği müzakerelerini yürüten bir ülke konumuyla ve konuk performansıyla ve diplomatik açılımıyla bölgede bir yumuşak güç haline gelmiştir. Ortadoğuda Türkiyenin yürüttüğü bu diplomasi yumuşak güç perspektifinden adlandırılabilir ve ortaya konulan performans da budur. Yoksa Türkiyenin bir Ortadoğu gücü haline geldiğini söylemek çok çok aşırı bir yorum olur. Türkiyenin Ortadoğuda aldığı inisiyatif, özellikle yumuşak gücünü öne çıkartarak aldığı inisiyatif , batının Ortadoğu sorunlarını çözmede işine yarayacak, kolaylaştıracak, yol açacak diye düşünüyorum. Ayrıca hükümetin şu anda bölgede aşırı uçlarla bir arada olduğunu söylemek de bence çok büyük bir insafsızlık.
Burada biraz bence hükümetin ve Türkiyenin hakkını teslim etmek lazım. Türkiye bu kesimlerle ve Hamasla batı arasında ve bölgedeki diğer taraflar arasında iletişim kurmaya çalışıyor ve bunu önemli ölçüde başardı. Bu son kriz üzerine Türkiyenin İsrail üzerinde güveninin kalmadığına ilişkin analizlerde var, buna katılmıyorum. İsrailin Türkiyeye barış sürecini ileriye götürmek açısından gereksinimi devam ediyor. Eğer İsrail bölgede barışı yeterli güvenliğini Peresin konuşmasında övgü ile söz ettiği Hüsnü Mübarek ve Mahmud Abbasla gerçekleştirme ihtimali vardıysa bunu şimdiye kadar gerçekleştirebilirdi. Bunu yapamadığı için İsrail Suriye ile beraber Hamasla temaslarda Türkiyeden arabuluculuk istemiştir. Bu talebin ben gelmeye devam edeceğini düşünüyorum. Ben Türkiyenin bu diplomatik girişimleriyle fiili bir Filistin devletine tarihi kavşakta en yakın noktada olduğunu düşünüyorum. Bu girişimiyle İsrailin bölgede özellikle El Fetih üzerinde kalıcı bir barışa Türkiye İsraili zorlamaktadır. Dolayısıyla bunun orta vadede Ortadoğuya katkısı olacaktır.
GÜRSEL: ORTADOĞUNUN CHAVEZİ Kadri Gürsel (Milliyet gazetesi yazarı): Burada yaşanan bir kamu diplomasisi skandalı olmuştur. Herhalde Başbakanı dün akşam orada coşkuyla karşılayan bunu organize edenler buradan maksimum faydayı sağlamayı arzuluyorlardır. Nitekim Başbakan da bu yönde mesajı almış ve karşılığını vermiştir. Orada öğrendiğime göre, dışişleri mensuplarını da monşerler olarak niteleyerek kavgalı olduğu kesimlere bir yenisini eklemiş bulunuyor.
Bu tavırların Türkiyeye güç kazandıracağından söz ediliyor. Türkiye Başbakanın Ortadoğunun Chavezi gibi algılanması ve öyle hissedilmesi ise bu güç, beni açıkçası onurlandırmıyor.
TÜRKİYE ORTADOĞULULAŞIYOR Türkiyenin pozisyonu bu yaklaşım nedeniyle zayıflamıştır.Türkiyeyi Ortadoğululaştırmaktadır. Hem içerde hem dışarıda 6-7 yıldır bu böyledir. Türkiye tercihini önceliğini Avrupa Birliğinden yana yapmalıdır. Hem içerde hem dışarıda önceliğini vermeden ABye üye olamaz.
Hamasın rasyonel ve ılımlı bir çizgiye gelmesinin gerektiğinin Hamasa söylendiğini ben sayın Başbakanın ağzından duymak istiyorum. Çünkü Hamasla bugün çözüm olmaz, Hamassız da olmaz. Dolayısıyla Hamasın rasyonel bir çizgiye çekilmesi lazım.
Sayın başbakanımız artık şu olaydan sonra biraz daha sakin olmayı öğrenmeli diye düşünüyorum. Çünkü Türkiyenin de sinirlerini geriyor. Hiç gerekmediği halde biz Gazze sorunun Türkiyede kutuplaşmaya neden olduğunu görüyoruz, bu bir üslup ayarlamasıyla önlenebilirdi.
KEYMANDAN LİBYA HATIRLATMASI Prof. Dr. Fuat Keyman (Koç Üniversitesi Öğretim Görevlisi) Kamu diplomasisi skandalı olarak görmüyorum bu olayı. Dün iki tane konuşma yaptı Başbakan, bunlardan bir tanesi Kafkas zirvesindeydi, ikincisi Ortadoğu zirvesindeydi. İkisini de izledim ve şu intibayı aldım: Bir kere planlı olarak gidilmiş. Bu toplu konuşma hazırlanmış ve böyle bir konuşma yapılmasına karar verilmiş. Yani Türkiye Arap ülkelerinin dışında ve batı ülkelerinin bu marjinlerinde ben böyle bir konuşmayı yapmak istiyorum ve bunu uluslararası bir zeminde yapmak istiyorum kararını almış. Çünkü İsraile karşı bu tür bir konuşmayı yapma gerekliliği zaten sadece Arap kamuoyu değil Avrupa kamuoyu ve dünya kamuoyu tarafından da dillendiriliyordu. Devletler tarafından değil ama halklar tarafından dillendiriliyordu.
PERESİN MÜDAHALESİ AKPYE DEĞİL TÜRKİYEYE Türkiyenin Arap dünyasının dışında bunu İsraile karşı bu açıklıkta ve insan odaklı olarak söylemek istiyorum kararı doğru mudur, yanlış mıdır; bunu tartışırız. Bir kere bilinçli bir konuşmaydı bu. Fakat ondan sonraki yaptığı konuşmayı bir öfke diplomasisi, bir öfke olarak algılamakta bir taraftan doğru olmakla birlikte çok ciddi bir yanlışı içeriyor. Ki bu yanlışı bence Türkiyedeki bir takım dış politika yaklaşımlarından önce İsrail devleti algıladı ve kendileri telefon ettiler. Bu da orada Recep Tayyip Erdoğan çok öfkeliydi ama Recep Tayyip Erdoğan konuşmuyordu, orada Türkiye Cumhuriyeti devleti konuşuyordu ve Peresin konuşması içinde yaptığı bütün müdahaleler AKPye değil Türkiye Cumhuriyetine yapılan hamlelerdi.
ERDOĞAN DÜNYAYA KONUŞTU Dikkatinizi çektiyse buna karşı Recep Tayyip Erdoğan basın toplantısında Türkiye çadır devleti değildir dedi, bu da Erbakan döneminde yaşanan Libyaya referanstı. O yüzden de zaten şöyle bir olayı hatırlarsak, Recep Tayyip Erdoğan dinleyenlere dönük olarak bu sert konuşmasını yaptı. Sert konuşması içinde Hamasa yapılan eleştirinin azlığı eleştirilebilir ama dinleyenlere, yani dünyaya dönük bir konuşmaydı, Perese dönük değildi.
TEPKİ GÖSTERMESE LİBYA HATIRLATILACAKTI Peresin yaptığı konuşmada ise Recep Tayyip Erdoğana dönük hareketler vardı, bu Türkiyeye dönük hareketler demektir. Eğer buna karşı bir tepki olmasaydı o zaman da tekrardan Libyaya referanslı olarak şu eleştiri yapılabilirdi: İsrail hakaret ediyor, siz buna karşı hiçbir şey yapmadınız! Yani o konuşmadan sonra böyle bir tepkinin yapılması gerekiyordu. Ki zaten İsrail telefon edip özür diledi. O yüzden bu olayı tartışırken iç politika olarak değil, Türkiyenin dış politikası, Türkiyenin Ortadoğuya dönük dış politikası olarak düşünmemiz gerekiyor. Şu sorunun cevabını aramalıyız: Türkiyenin bu kadar net İsraili eleştiren bir pozisyon alması bundan sonra Ortadoğudaki yumuşak güce dayalı diplomatik hareketlerde Türkiyenin elini zayıflatmış mıdır güçlendirmiş midir?
EL ŞERİF: ERDOĞAN İKİYÜZLÜLÜĞÜ KIRDI Yusuf El Şerif (El Cezire Türkiye Temsilcisi): Türkiyenin Ortadoğuya yaklaşımı farklı bir yaklaşım, belki bizim algılamamız zaman alır. Ortadoğu yıllardır bir liderlik arayışı içinde, Mısır olmadı, Suudi Arabistan finans etti, İran ortaya çıktı... Türkiye böyle bir Ortadoğu için liderlik arayışında değil bence. Zaten Davosta bütün konuşmalara bakın, işbirliği ve demokrasi istiyor. Ortadoğudaki liderler halkın isteklerini temsil etsinler ve işbirliği yapalım. Bölgenin liderleri hala bu yaklaşımı anlayabilmiş değiller, hala bir liderlik yarışı olarak görülüyor. Türkiye Ortadoğuda bir düzen kurmayı istiyor çünkü bölgedeki düzensizlikler AB sürecini de etkiliyor.
Arap liderler demokrat liderler değil, o yüzden İsrail ve Amerikayla bir anlaşma yaparlar, Filistin sorununu çözdüklerini düşünürler. Ama bu yöntem yıllardır işe yaramıyor. Türkiye bu kısır döngüyü kırmaya çalışıyor, yeni bir yaklaşımla geliyor ve diyor ki Artık bu gerçekleri görün. Bu yüzden sayın Başbakanın açıklaması dün biraz sertti. Çünkü yıllardır İsrail insanları öldürüyor, ondan sonra çıkıp ağlıyor; Ben barış istiyorum, beni anlamıyorlar. Bunun üzerine Batı liderleri nezaket gösteriyor, katliam da devam ediyor. İsrailin barışa gitmediğini, yanlış yolda olduğunu birisinin göstermesi lazım. Bunu ABD söylemiyor çünkü farklı bir arayış içinde. Bölge liderleri söylemiyor.
Başbakan Erdoğanın çıkışı demokrasi için, burada halkı temsil ederek, Ortadoğu halkını temsil ederek bunu söylüyor. Davostaki meslektaşım Ali Haşim bana Hasan Nasrullahı hatırlatıyor demişti. Arap kamuoyunda halkın sesi Nasrullah idi iki sene önce, Arap öfkesini de dillendiren bir o vardı. Ama bugün bütün Müslüman Ortadoğu Arap ülkelerinin öfkelerini dile getiren bir başbakan var, Türkiye Başbakanı.
Hamas direniş örgütüdür, kimlerine göre terörist örgüttür ama o da aslında önemli bir şey. Çünkü batı gerçekleri görmek istemiyor, Iraktaki direniş gruplarıyla diyalog kuruyor, onların siyasete ve seçimlere girmesine yardım ediyor. Bence Hamas konusunda hiç yardımcı olmuyor, bu yüzden Rusya da Hamasın terör örgütü olmadığını defalarca açıkladı. Batının iki yüzlülüğü, batının gerçekleri görmemeye çalışan yöntemini Başbakan Erdoğan kırdı.
| |
|