Ferit Şahenk: Bu yılki zirvenin adı daha derin Kriz Zirvesi. Şaka bir yana tabii ki dünyanın içinden geçtiği dönemin herkes farkında. Artık neden ve niçin buraya gelindiğinden çok yarına nasıl bakarız tartışılıyor. Fakat şu ana kadar benim gördüğüm kadarıyla Şu yapılırsa bu olacak diye bir zaman olarakta bir şey veremiyor bir çok kişi. Şu bir gerçek ki küreselleşme denen gerçek ekonomik anlamda milletleri birbirine bağlamış. Dünya ticaretinden tutunda para piyasaları, sermaye piyasaları hatta tabiki bu büyük şirketlerin dünyada her yerde yatırım yapmasıyla artık kenetlenmiş bir durumdayız. Ben hep şunu söylüyorum son zamanlarda okuldan çocuklarınız geldiği zaman gribi eve taşıdığında sizinde gribe yakalanmamanız biraz imkansız görünüyor. Dünya şu anda bunu yaşıyor. Fakat dünyanın problemi son bir senedir dünya memleketleri kendi kapasitelerince kendi memleketlerinde bunu çözmeye çalıştılar. Baktı ki memleketlerin aslında bir araya gelmesi lazım ve bu problemleri beraber çözmesi lazım. Bu anlamda G20 çok önemli bir toplantı. Artık G8i insanlar konuşmayacak. Dünya üzerinde milyarlarca insan beraber yaşıyor ve dünyada bilhassa ekonomik ve sosyal bakımdan herkese daha fazla eşit hak verilmeye başlanacak. Yani insanların temsil kabiliyeti ikinci dünya savaşından sonra yazılı, çizili olan ekonomik kurallara göre oluşan dünyayı destekleyen ve dünyayı denetleyen bütün örgütler IMFden Dünya Bankasına, G8e kadar artık bu düşünceye göre küreselleşmenin gerçeğine göre yapılanacaklar. Ve görünen o ki dünya bundan çıkacak. Bunun tahminler 2010un ortası gibi görünüyor. Ama inanın kimse Yüzde yüz ben şunu rahatlıkla yaparım diyeceği bir vakit göremiyorlar. Dünyada bu problem aslında 2-3 olayın bir araya gelmesiyle oluştu. Bu sadece Amerikadaki mortgage olayının patlamasıyla çıkan bir kriz değil. Zaten son 10-15 senede dünya ekonomisinde ve dünya ticaretinde büyük dengesizlikler vardı. Yatırım yapan, harcayan, tasarruf yapan ve borçlanan ülkeler arasında müthiş imbalanslar oluşmuştu. Bu sonunda biliyorsunuz ekonominin şartıdır bir yere kadar gider ve balon bir yerde patlar. Böyle bir gerçek vardı. İkincisi maalesef bazı sektörlerdeki gereksiz rekabet bilhassa finans sektöründe oluşan rekabet ve daha fazla kâr yapma düşüncesiyle hissedarlara değer yaratırken rekabet insanları başarı kazanmak için yapmamaları gereken yerlere itti. Ve sonunda da tabiki prim kazanmak için daha fazla şirketlerinden maaş alabilmek için. Galiba her şey üst üste geldi; bana bu 11 Eylül gibi görünür. 11 Eylülün olacağını size söylemiş olsalardı inanamazdınız. Amerika gibi bir memleketin iki önemli binasına böyle bir saldırı olsa ne dersiniz, benle dalga geçme derdiniz herhalde. Bu kriz de aslında böyle bir olay. İnanılmayacak hatalar, rekabet bu imbalansın devam ettirilmesi göz yumulması birazcık kurumlardaki profesyonellerin bence hissedarlarında burada hatası var. Riskleri yönetmemesi daha fazla kazanma isteği onunda ötesinde tabi bu işi bu piyasayı yatırımcılar için tasarrufçular için denetlemesi gereken kurumlar. İşte bu Amerikanın, Avrupanın bankalarıyla ilgilenen kurumlar onlara reyting veren kurumlar galiba hepimiz bundan suçluyuz.
Global Anlamda 2009da krizin seyri ne olur?
Ferit Şahenk: Amerika Birleşik Devletleri başkanının yapacaklarıyla ilgili çok büyük beklentiler var. Ben ümit ediyorum inşallah beklentilere uygun bir şeyler yapılır çünkü beklentiler kadar bir şeyler yapılamazsa bu iş daha da kötüye gider diye düşünüyorum. Ama son alınan kararlar pakette onaylandı dün bence çıkış yine Amerikadan başlayacak. Amerika öyle veya böyle para piyasalarının merkezidir. Girişimciliğin ve inovasyonun, teknolojinin, tüketimin merkezi Amerikadır. Amerika Adan Zye her açıdan ekonomisi yukarı gitmeye başladığı zaman bu insanlar yurtdışında da aynı büyümeyi görmeye başlarlar. Ama Amerika Çinle olan bu son yıllardaki inbalans dediğimiz; Çin ucuza mal yapacak, Amerika tahvilleri basacak bu dönemin artık biraz bitmesi gerekiyor. Rusyada olduğu gibi Çinde de kurlarda biraz ayar oluşacak gibi hissediyorum. Şimdi burada en önemli faktör Avrupada ve Amerikada bankacılık sektörünün ayağa kalkmasıdır. Dünkü konuşmam da bahsettim bazen derin krizlere acı reçete yazılır ve o ilacı da içmek gerekebilir. Bizde 2001-2002de bankacılık sektörünün yeniden yapılanmasıyla ilgili kurumsal olarak bankaların denetlenmesiyle ilgili BDDK ön plana çıktı. Bankaların yönetimi risk yönetimi gibi şeyler ön plana çıktı. Sonunda olay şu, şeffaflık dünyaya geldiği zaman bu rahatlayacak. Onun için yıl vermek, rakam vermek yanlış diye düşünüyorum. Ama önemli olan insanların bir araya gelmesidir beraber çözüm noktasına olayı götürmesidir.
Bu zeminde 2009 nasıl bir yıl olacak Türkiye için?
Ferit Şahenk: 2009 bence dünyaya paralel olacağız başka bir şey beklememek lazım. Bizimde dış ticaretimiz daralacak, iç tüketim azalacak. Bu tabi ekonomik anlamda tatsız bazı şeyler getirir. Maalesef işsizlik artmaya devam edecektir. Bunun yanında Türkiye gibi memleketin büyümesi lazım ama o sıfırlı rakamlar, birli rakamlar Türkiye için tabiki iyi olmaz. Ama son 5-6 yıldır durmadan büyüyen bir Türk ekonomisi vardı. Bu ekonomi 2000 yılından çok daha güçlü. Bankacılık sistemimiz 2000 yılından çok daha güçlü, şirketlerin bilançoları çok daha iyi. Bankaların bilançolarında batıdaki gibi olmaması gereken varlıklar yok. Bizim iş dünyamız ve bireylerimiz batıdaki gibi çok borçlu değiller. Bu anlamda genel olarak Türkiyenin rakamları iyidir. Tabiki dünyadaki fon daralmasından dolayı oluşan bir gerçek var: Fonlama maliyetleri ve fonlama kapasitesi. Cari açık Türkiyede hala belli oranda devam edecek. Bunun finansmanı, bunun fonlanmasıyla ilgili ümit ediyorum IMF ile anlaşma imzalanırsa Türkiyeyi çok rahatlatır.
IMF ile ilgili süreçte ne kadar kritik bir zamandan söz ediyoruz?
Ferit Şahenk: Belli bir programa başladığımız zaman bunun o kurallarla gitmesi gerekir. Onun için Türkiyenin gerçeğine uygun, Türkiyenin ihtiyacına uygun ve hele bugünkü konjonktürde Türkiye 2000deki Türkiye değil ona uygun bir anlaşma üzerinde hükümetimiz mücadele ediyor. Tabi detayları bilmiyoruz. Ama ben sayın bakanımızın, bürokratlarımızın Türkiyenin bugünkü resmini çok iyi çektiklerini düşünüyorum. Ona göre IMF ile bir anlaşma yoluna gideceklerini düşünüyorum. IMF ikinci dünya savaşından sonra kuruldu. Dünya ekonomisi belirli gerçeklerdeydi. Türkiye ekonomisi ikinci dünya savaşından beri nereden nereye geldi ama kendisini IMFdeki temsil etme gücü şu anda çok az. Temsil olayının düzelmesi lazım. IMFnin teknokrat ve bürokrat insan kaynağı çok iyidir. Bu yeni dünyaya göre her türlü şeyi yaparlar. Ama artık tek reçete her hastaya aynı ilaç maalesef gördük ki yarar getirmiyor. Bugünkü gerçek neyse IMF ile zannedersem hükümetimiz konuşuyor ona göre reçete yazılmasını isteyeceklerdir. IMFninde artık bunu hissetmesi lazım ki bu yeni konjonktüre, ekonomiye kendilerinin de ayak uydurmaları lazım. Fonlama problemi varsa belki sermaye piyasalarından dahi IMFin borçlanması gibi yeni bir şeyde başlayabilir. Fon fazlası olan ülkeler var onların IMFye fon vermesi düşünülebilir. Yani IMFnin benim fonum kaynağım bitti diyebilecek lüksü yoktur. Dünyada bugün fon fazlası olan memleketler bu çarkın dönmesi için hiç bir şey düşünmeden, her şeye katlanıp bu tip destekleri çıkmak zorundalar. Çünkü büyüyen memleketler ayakta oldukça onların vatandaşları da daha iyi yaşamaya devam edecekler. Onların şirketleri de mal satacakları pazarlar bulacaklar. Ve artık dünyanın büyümesi bizim gibi memleketlerden geçecek. Genç nüfusuyla, yapılanmasıyla bize ihtiyaçları var. Sadece Türkiye değil Rusyaya, Çine, Hindistana, Pakistana da ihtiyaçları var. Onun için artık geniş düşünüp öyle iş yapmamız lazım. Tabiki şu anda sizde ancak müşteriniz kadar iyisiniz. Tabi bunun ilk reaksiyonu bankacılık sektöründen gelir. Sonra reel sektöre geçer. Tabii insanlar daha az satıyor. Şimdi duyuyoruz çek-senet problemleri oluşmaya başlamış. Bu normalde daralmada olacak şeyleri Türk İş Dünyası maalesef yaşıyor. İşten çıkartmalar oluyor. Reklamlar kesiliyor. Şu anda herkesin psikolojikman kendini kastığı bir dönem yaşıyoruz bu insanlık halidir. Dünya bunu da aşacaktır. Önemli olan bu aşılırken bu tip krizlerin oluşmaması için bu piyasaları denetleyeceklerin inovasyona, yeniliğe limit koymadan iyi izlemeleri lazım. İnovasyonun olduğu yerlerde ürünlerin doğru şekilde satılmasını, daha rahat görülmesini ve izlenmesini sağlaması lazım. Bunlar geçecektir diye düşünüyorum.
Türk işadamları Rusya, Ortadoğu ve Doğru Avrupa gibi ülkelerde yatırımlara başlayabilecektir dediniz. Nedir bu yatırımların boyutu örneğin hangi sektörler cazip olabilir?
Ferit Şahenk: Hangi sektörlerden çok şuna bakmak lazım. Bundan 2-3 sene evvel yurtdışından iş adamlarımızın satın almaya kalktıkları şirketlerin o günkü değerleri ve bugünkü gelinen değerlerine bakmak lazım. Nakdini iyi yönetmiş, riskini iyi yönetmiş Türkiyede şirketler vardır bu şirketler girişimcidir. Türk insanının o girişimcilik ruhuna paralel, kendilerine yakın, iyi bildikleri işlerde Doğu Avrupa, Rusya, Kuzey Afrika ve Ortadoğu olsun zannediyorum yeni işler, yeni markalar Türkiyeye gelecektir. Biz mesela Garanti Bankası olarak hep Doğu Avrupa hayalimiz vardı. Belki şimdi bunu gerçekleştirmenin zamanı geldi. Romanyada bir banka lisansına başvurmuştu arkadaşlar bunun yanında Ukraynaya bakıyorduk. Bilmiyorum ne karar verdiler. Ama bana sorarlarsa herkes satarken siz alacaksınız.
2009da bankacılık alanında somut gelişmeler olacak mı?
Ferit Şahenk: Buna yönetimimiz karar verir. Bizim yönetim kurulumuza getirirler. Ergun bey ve arkadaşlarının getirecekleri bir çok şeye biz ancak destek veririz. Bunun yanında inşaat sektöründe Doğuş İnşaat yurtdışına daha fazla açılıyor. Marinalarda Karadenize, Adriyatikten Türkiyeye doğru inşallah iyi fırsatlar çıkacaktır. Yeter ki moralimiz iyi olsun. Düşünmeye vakit ayıralım. Bir de burada şunu gördük ki samimi iletişim çok önemli. Bir de Türk insanı olarak biz sadece Türkiyeye bakıyoruz. Sadece Türkiyede bu problem oluşuyormuş diye bakıyoruz ama maalesef Türkiyede gördüğümüz problemlerin çok daha kötüleri dünyada hissediliyor. Bu anlamda da kendi moralimize de fazla bozmayalım.
Doğuş grubu 2009 hedeflerini nasıl belirledi hangi alanlarda büyüme söz konusu?
Ferit Şahenk: İlk önce şirketlerimizin geleceğini garanti altına almanız lazım. Riskinizi iyi yöneteceksiniz, nakdinizi çok iyi yöneteceksiniz, arkadaşlarınızın moralini bozmayacaksınız. Düşünme ve bu tip ortamlarda kurul içi iletişimini ön plana çıkartacaksınız. Bazen bazı şeyleri kısarken önemli ve önemsizleri de ayırıp ona göre kısmak lazım. Çünkü sonunda bu iş bitecek yine devam edeceğiz. Bize bel bağlamış, geleceklerini bırakmış olan arkadaşlarımız var. Onların moralini de devam ettireceğiz. Bu olayın organizasyonel tarafı bir de stratejik tarafı var. Stratejik tarafta biz zaten 2001-2002de yapmış olduğumuz organizasyonel değişiklikler, şirket birleşmeleri, şirket satın almaları ve şirket satımlarından sonra 7 ana kolda işimizi devam ettiriyoruz. Bildiğimiz nakit yaratan dünyanın bu yeni ortamının geleceğinde yine iddialı olacak bu 7 sektörde devam edeceğiz. Arkadaşlarımız daha verimli çalışmaya gayret edecekler ve Türkiyeye hizmet etmeye devam edeceğiz. Çünkü biz bu tip olmasa da Türk insanı olarak çalışanından, sendikasına, bürokrasisine kadar bu tip krizleri çok yaşadık. Görüyoruz ki burada en önemli şey iletişim. Birbirimizi anlayarak, bazı şeylerin kritiğini bile birbirimizi anlayarak yapmamız lazım. Kamuoyunda bazı şeyler söylendiği zaman duyulduğu zaman artık bankacı, reel sektör, ben, sen, orası, burası muhabbeti bilhassa kriz dönemlerinde insan ilişkileri çok dikkat edilerek yönetilmesi lazım . Ben 2009un 2008 kadar aynı seviyede bir büyüklükte geçireceğimizi hissediyorum. Tabiki satışlar azaldı. Arkadaşlarımız daha verimli çalışacaklar. Hedefimize, yaptığımız işi daha iyi yapmaya, müşterimizi daha fazla memnun etmeye, eğitime devam edeceğiz çünkü daha yol uzun.
Ferit Şahenk: Milli Piyango bizim için stratejik bir sektör değil. Ama bir portföy yatırımı olarak çünkü biz öyle ayırıyoruz yönettiğimiz şirketlerimiz, bir de portföy yatırımı olarak yatırım yaptığımız şirketlerimiz var. Çok önemli bir iş, çok güzel ortaklarımız var. Uygun görülürse ihale olursa almak istiyoruz. Koşullardan çok Türkiyenin istikrarlı bir şekilde yapısal değişime ve reformlara devam ettiğini göstermek bile bizim dünya nezdindeki güvenilirliğimizi daha da arttırır.
Bu yıl ki resepsiyonda Davos katılımcılarını ağırlamak konusunda düşünceleriniz neler?
Ferit Şahenk: Biz Davosa böyle bir stratejik ortaklık yatırımı yaparken bu işi uzun vadeli düşündük. Burası bizden çok, güzel Türkiyemiz için önemli bir mekan. Türk insanının kalitesini göstermesi anlamında önemli dostlar gelecek bizim Doğuş akşamına. Ümit ediyorum orada bizim grubun yöneticilerinin de, sektörlerinde tanıdığı şirketler var. Yine kriz konuşulacaktır ama ondan sonra insanlar gelecek sene daha iyi olsun ümidiyle ayrılacaktır. Burada bir kaç tane Türk grubu hep gelir burada kendimizi gösteririz sonunda şirketlerin ismi unutulur. Önemli olan insanlar giderken bu Türkler beklediğimizden çok daha yiğitlermiş. Çünkü biz geliyoruz burada kendi hikayemizi anlatıyoruz, ne yaptığımızı anlatıyoruz. Bunu anlatırken Türkiyenin Avrupa Birliği yolundaki ilerlemesinde, dünya ile entegrasyonunda bence Türkiye artık hem ekonomik olarak hem de politik olarak bölgesinde önemli bir oyuncu olmaya adaydır. Bu anlamda da Türk insanının dünya ile olan barışıklığını insani tarafını ve kapasitesini göstermiş oluyoruz.