|
|
Birçok tarihi eser hala yurt dışında
Osmanlı döneminde yurt dışına çıkarılan veya yasa dışı yollardan kaçırılan Anadolu kökenli çok sayıda eser, hala yurt dışındaki müzelerde sergileniyor ya da önemli müzayedelerde satışa çıkıyor.
AA
Güncelleme: 09:24 TSİ 08 Ocak 2009 Perşembe
ANKARA - Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünden verilen bilgiye göre, ABD, Almanya, Rusya Federasyonu, Hırvatistan, Danimarka, İtalya, Fransa, İsviçre, Sırbistan-Karadağ, Bulgaristan, Ukrayna ve İngiltere gibi ülkelerde Türkiyeden çıkarılmış bir çok tarihi eser bulunuyor.
Bakanlık, Dışişleri Bakanlığı ile koordineli şekilde, müzelerde sergilenen, müzayedelerde satışa çıkarılan veya gümrüklerde ele geçirilen eserlerin takibini yapıyor, iadesini isteyip, dava açıyor ve satışlarını durduruyor. Bunun sonucunda bazı eserler geri gönderiliyor ama hala iade edilip edilmeyeceği belli olmayan çok sayıda eser yurt dışında. Örneğin, alt yarısı Antalya Müzesinde sergilenen Herakles Heykelinin üst kısmı ABDde Boston Museum of Fine Artda bulunuyor. Eserin iadesine ilişkin müzakereler, Dışışleri Bakanlığı ile işbirliği halinde sürüyor. Antalya Kumlucadaki kiliseden 1963 yılında kaçırılan çoğunluğunu dini amaçlı gümüş kapların oluşturduğu tarihi eserler, Washingtondaki Dumbarton Oaks Müzesinde sergileniyor. Eserin iadesi için müze yetkilileriyle toplantı yapılmasının planlandığı belirtiliyor. Los Angelestaki J. Paul Getty Müzesinde de Türkiye kökenli eserler yer alıyor. Eserlerin geri alınması için çalışmaların devam ettiği bildirildi.
İADELER İÇİN YENİ POLİTİKA Türkiyenin iadesi için girişimlerini sürdürdüğü Avrupa müzelerindeki Anadolu kökenli eserler şöyle: Rusyadan 17 yıldır istenen Truva Hazineleri Puşkin Müzesinde tutuluyor. İadesi için Almanya ile 17 yıldır girişimlerin sürdüğü Hitit dönemine ait Boğazköy Sfenksi Berlin Müzesinde bulunuyor. Osmanlı Devleti döneminde onarım için götürülen sfenks, geri getirilmemişti. Yine Berlindeki Bergama Müzesinde 19. yüzyılın ikinci yarısında Bergamadan götürülen Zeus Altarı sunağının yanı sıra Pirene, Miletten giden eserler ile İznik çinileri, Uşak halıları, Selçuk ve Hitit buluntuları sergileniyor. Tatarlı Tümülüsüne ait 4 boyalı ahşap kalas da Münihteki Archaologische Staatssammlung Müzesinde teşhirde tutuluyor. Bunun yanında, Ayasofya Cami Haziresindeki Sultan II. Selim Türbesinin girişindeki çini pano ile Tralleis kökenli olduğu tahmin edilen üç kadın başı heykeli, Fransanın başkenti Paristeki Louvre Müzesinde bulunuyor. Diyarbakır Müzesine ait sfenks figürü, Akşehir Sedi Mahmut Hayrani Türbesinden sanduka, Cizre Ulu Camiine ait kapı tokmağı ve Nuruosmaniye Kütüphanesindeki Kuran-ı Kerimin bazı yaprakları ise Danimarkadaki Davids Samling Koleksiyonunda yer alıyor. Bakanlığın, Almanyada bulunan eserlerin iadesi için 1991 yılından bu yana ikili ilişkiler ve toplantılar yoluyla girişimleri sürdürdüğü, eserlerin Türkiyeye iadesi için yeni bir politika belirlenmesi için çalışmalara başlandığı kaydedildi.
ANADOLU ESERLERİ MÜZAYEDELERDE Anadolu kökenli eserlerin, çeşitli müzayedelerde satışa çıktığı da görülüyor. Lidya uygarlığına ait 16 adet Grekçe yazıtlı mezar ve adak stellerinin ABDde, www.edgarlowen.com adlı internet sitesinde açık artırma yoluyla satışa çıktığı 2006 yılında öğrenildi. Bakanlık, eserlerin iadesini istiyor. New Yorkta geçen yıl yapılan Sothebys Müzayedesi ise durdurulamadı ve Türkiye kökenli bir eser satıldı. Ancak, Türkiyenin somut kanıtlar sunması halinde eserlerin iadesinin görüşülebileceğinin bildirildiği ifade edildi. Ayrıca, Almanyada Gorny&Mosch Müzayede Evinde, satışa çıkarılan Hitit dönemine ait mezar steli parçası, orthostat parçası ve 3 adet minyatür Hitit arabasının iadesi için dava açıldığı; Hitit ve Urartu mührünün satışının durdurulduğu, dünya genelinde nadir bulunan iki Efes sikkesi ile bir lahit parçası için çalışmaların sürdüğü, kadın heykelinin ise şerh konularak müzayedede satıldığı belirtildi. Almanyada Hermann Historica Müzayede evinin internet sitesinde geçen yıl satışa çıkarılan Urartu dönemine ait bir kazanın da iadesi henüz sağlanamadı. Bunun yanında, İstanbul Süleymaniye Kütüphanesine bağlı Nuruosmaniye Kütüphanesi koleksiyonundan 1990 yılında çalınan tarihi Kuran-ı Kerimin 62 yaprağı ise Londradaki Christies Müzayede Evinde satışa çıktı. İngilterede Bonham Müzayede Evindeki satışı durdurulan Lidya dönemine ait gümüş Kyathosun (kepçe), Türkiyeye geri getirilmeye çalışılıyor. Pariste geçen yıl Christies Müzaeye evinde Eyüp Sultan Türbesi ve III. Muratın Has Odasına ait çiniler satışa çıkarılmış olup, Pescheteau-Badin şirketinin müzayedesindeki Eyüp Sultan Camisine ait çinilerin satışı durduruldu.
TRUVA ESERLERİ 17 YILDIR İSTENİYOR Türkiye, ülkelerde ele geçirilen Anadolu kökenli eserlerin vatanına dönmesi için de çalışmalar sürdürüyor ama ülkelerin yeterli desteği göstermediği görülüyor. Örneğin, İngilteredeki Stansted Havaalanında bulunan sikkelerin iadesi için girişimler sürüyor. Almanyada yaşayan bir Türk vatandaşının evinde bulunan 6 bin eserden Anadolu kökenli olduğu tespit edilen bin 100ünün iadesi için Alman makamlarına talepnamenin iletildiği ama adli yardım talebinin yerine getirilmediği öğrenildi. Ayrıca, Rusyada iki yıl önce ele geçirilen, Türkiye kökenli Bizans dönemine ait gümüş haç ve altın bilezik, Rus makamlarınca şimdiki sahiplerine verildiği ve şahıslar bulunamadığı için geri getirilemiyor. Rusyadan kaçırılan Truva eserleri de 17 yıldır geri isteniyor. Diğer ülkelerde ele geçirilen ve iadesi istenen diğer Türk eserleri şöyle:
Hırvatistanın Macelj Sınır Kapısında geçen yıl kontrolde bulunan 115 sikke, 7 yüzük, 9 kurşun madde ve 2 ok ucu,
Sırbistan-Karadağ Batrovci Sınır Kapısında 2004 yılında ele geçirilen eserler,
Bulgaristan Malko-Tırnova sınır kapısında 2005 yılında bulunan 328 adet sikke ile 23 arkeolojik eser,
Bulgaristanın Kaptan Andeerevo sınır kapısında geçen yıl ele geçirilen Tunç çağı ve Roma dönemine ait 28 parça tarihi eser,
Türkiyeden Ukraynaya giden bir gemide 2002 yılında bulunan M.S. 1. ile 4. yüzyıla tarihlenen 4 amphora ve 7 amphora parçası.
2 BİNİ AŞKIN ESER GERİ GETİRİLDİ Öte yandan, 2000-2008 yılları arasında 2 bini aşkın eser yurt dışından geri getirildi. Bu yıl bin civarında eser Türkiyeye iade edildi. Buna göre, Almanyanın Bremen kentinde, 2002 yılında ele geçirilen 700 sikke ile değişik dönemlere ait 300ün üzerinde eser, 5 yıllık uğraş sonunda ana vatana döndü. Kocaeli Müzesinden 2001 yılında çalınan ve Almanyanın Münih şehrinde bulunan 2. yüzyıl Roma dönemine ait heykel başı da bu yılın başında geri alındı. Ayrıca, geçen yıl Almanya, İngiltere, Avusturya, Birleşik Arap Emirlikleri ve İsviçreden sikke, stel parçaları, heykel başı, bronz el gibi farklı türde toplam 349 eser vatanına döndü. Bunun yanında, 2006 yılında İngiltereden Afrodisias Friz Bloğu iade edilirken, 2005te 18, 2004te 396, 2002de 1, 2001de 126, 2000 yılında 347 eser Türkiyeye getirildi.
CİDDİ İADELER VAR Konuyla ilgili soruları yanıtlayan Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay, yurt dışındaki Anadolu eserlerini ciddi biçimde takip ettiklerini söyledi. Günay, Müzayedeleri takip ediyoruz, satışları takip ediyoruz. Dışişleri ve biz ilgili birimlere derhal müracaat ediyoruz, durdurduğumuz satışlar oldu. Ciddi biçimde bu yıl iadeler oldu, bunlar içinde önemliler var, bazılarını henüz basınla paylaşma noktasında değilim, ilerde açıklayacağız dedi. Yurt dışında arkeoloji müzelerini gezerken çok derin bir hüzün yaşadığını dile getiren Günay, 1700-1800lü yıllarda ülkeyi yönetenlerin izniyle Anadoludan çok sayıda eserin yurt dışına çıkarıldığını anımsattı. Bakan Günay, Koca bir anıt mezarın, koca bir mozolenin bir başka müzenin ortasında ayakta olduğunu görüyorsunuz. Geçenlerde British Museumda ağlamaklı oldum. Yani bizim ülkemizden bunların bir biçimde çıkarıldığını ve bunların teşhir edildiğini görünce içimi derin bir üzüntü kapladı diye konuştu.
| |
|