İKİ BÜYÜK SORUN
İki önemli sorundan ilki 2,5 trilyonluk dev Amerikan sağlık sisteminin ta kendisi. Üstelik bu sorun onyıllardır büyüyor. Geçen birkaç senede yıllık bütçeden ayrılan pay yüzde 2,5a ulaştı, bu da yıllık büyümeden daha fazla bir oran. Böyle giderse 2050 yılında gayrisafi milli hasılanın yüzde 20sine ulaşacak.
İkinci büyük baş ağrısı ise sağlık hizmetlerinin kapsamı. Diğer endüstrileşmiş ülkelerin aksine ABDnin herkesi kapsayan bir sağlık sistemi yok. Yaklaşık 46 milyon Amerikalı sigorta kapsamı dışında. Bu rakam 1994te 40 milyondu.
Bu, kapsam dışındakilerin hiç sağlık hizmeti almadığı anlamına gelmiyor. Kaza ya da kalp krizi geçiren biri hastaneye kaldırılıyor. Bu yasalarca zorunlu tutlmuş durumda. Fakat bu tür acil hizmetler çok pahalı.
Böylelikle sigortasızlık sorunu büyük maliyetleri de beraberinde getiriyor. Bu da sağlık reformunun, neden hem kapsam hem de maliyeti adres gösterdiğini açıklıyor. Ama bu yutması zor bir lokma ve genelde siyasiler birinden birini hedef alıyor.
Clinton yönetimi ilk önce evrensel sağlık kapsamını ele aldı ama bu yöntem özellikle mali yetersizlikler ve kısmi hastalık seçeneği nedeniyle başarılı olamadı. Bushun maliyetleri kontrol amaçlı mütevazı girişimi de çok fazla meyve vermedi.
 |
|
KAPSAM MI MALİYET Mİ?
Bu kısa tarihsel arka plandan sonra Bushun çalışmalarından daha tutkulu olsalar da Obamanın da McCainnin de ileri sürdükleri planların her şeye çözüm getireceğini söylemek zor. İkisi de önerilerinin hem kapsamı hem de maliyetleri içerdiğinde ısrarlı. Peki gerçekten öyle mi?
OBAMA KAPSAM, MCCAIN MALİYET DİYOR
Yakından bakıldığında açıkça görülüyor ki gerçekte iki aday da aslında iki konudan birini seçmiş durumda. Obamanın planı kapsama odaklanmış, McCain ise maliyetleri ele alıyor. Bunun da ötesinde iki adayın planları arasında belirgin bir farklılık var. Obamanın ekibi, kapsamı ele alan planlarının yüksek maliyetli olduğunun farkında ve bunu devlet hazinesinden karşılayacağını kastediyor. Buna karşın McCain planlarının, uzun dönemde genel imkanlar ile karşılanacağında, bu yüzden yeni devlet katkısını gerektirmediğinde ısrarlı.
Bir çok bakımdan Obamanın kapsamı öncelikli olarak ele alması şaşırtıcı değil. Sigorta kapsamının dışındaki kitlelere ek olarak, sigortalılar da şirketlerin kapsamı daraltmasından ya da sulandırmasından korkuyor.
OBAMANIN PLANI
Obama kapsamı, yeni düzenlemeler, reform politikaları ve içerik düşürmenin bir karışımı ile genişletmeyi planlıyor. Planına göre artık sigortacılar kimseyi, çok hasta ya da çok maliyetli olduğu gerekçesiyle geri çeviremeyecek. Obama bir Ulusal Sağlık Sigortası Piyasası kuracak. Burada sigortalılar ve şirketler özel ya da devletin oluşurduğu alternetifleri satın alabilecekler. Obama, özel ya da kamusal sağlık sigortası alabilmeleri için ailelere kredi açacak.
Peki bu politika işe yarayacak mı? Hilary Clinton, bunun yürümeyeceğinde ısrarlı. Bu programın, kendi planındaki anahtar bir konuyu içermediğini söylüyor: Sigortacılıkla ilgili yükümlülükler ya da yasal yaptırımlar. Obamanın planında, yalnızca anne-babalara çocukları için sigorta yaptırmaları yükümlülüğü getiriliyor. Yükümlülük taraftarları, bu tür zorlamalar olmadan reformun etkinliğinin geniş seçenekler nedeniyle olamayacağını söylüyor. Genç ve sağlıklı insanlar kapsamı geniş tutmayacak ve maliyetli risk gruplarını terk edecekler.
Obamanın pragmatik ve politik olarak zekice yanıtı ise şu: İnsanlardan maliyetinin ne olacağı tam olarak bilinemeyen sigortaları satın almalarını istemek anlaşılır gibi değil. Bu yüzden, hem sağlık piyasasını genişletecek hem de sigorta kapsamını tipk bir aile için 2500 dolara düşürecek ölçüleri getireceğini ileri sürüyor. Bu o kadar etkili olacak ki vatandaşların yüzde 98i sigorta satın alabilecek.
PLAN BİRKAÇ YILDA ÇÖKEBİLİR
Bu nokta Obama için birkaç soru işaretini gündeme getiriyor. İlki; zorunluluklar olmadan sigorta kapsamı dışındaki seçeneklerin, ne kadar büyük bir sorun yaratacağını kimse bilmiyor. Her ne kadar küçültmeler en fakir kesimin gereksinimlerini temin etmek için yapılmış ve sigortalar daha ucuz planları sağlamak için baskı altına alınmışsa da birçok aile bunu ödenemez bulacak ve sigortalarından feragat edecek. Planın mimarlarından biri; eğer maliyetler muntzaman düşürülmezse planın birkaç yıl içinde çökeceğini söylüyor.
FİNANSMAN NASIL SAĞLANACAK ?
İkinci bir nokta da Obamanın bunu nasıl finanse edeceği, yıllık 50-65 milyar dolarlık bir maliyetten söz ediliyor. Buna cevap olarak Obama 70 milyar dolar kullanacağını ya da Bushun en varlıklı kesimlerden yaptığı gelir vergisi kesintilerini bir yıl için kaldıracağını söylüyor. Ancak onu eleştirenler bu kesintilerin daha uzun sürede sona ermesi gerektiğini söylüyor. Eğer Obamanın söz verdiği maliyet tassarrufları gerçekleşmezse, planı büsbütün güvenilmez olacak.
McCainnin planları tassarrufu öncelikli ele alırken, Obamanın politikalarının ne kadar maliyet getireceğini tahmin etmek zor. Washingtondaki bağımsız bir think-tank kuruluşu olan Vergi Politikaları Merkezi, McCainnin politikalarının yıllık 1.3 trilyon dolarlık maliyet getireceğini hesaplarken, Obamanınkileri 1.6 trilyon dolar olarak hesapladı. Yapılacak herhangi bir tasarruf bu meblağları düşürecektir.
MCCAINİN PLANI
McCainin stratejisinin kalbinde, işveren tarafından sağlanan sağlık sigortasının, doğrudan sigortacı aracılığıyla bireylerin yaptırdığı sigortanın üzerinden yararlandığı vergi avantajını ortadan kaldırmak yatıyor. Bu vergi muafiyeti, İkinci Dünya Savaşından beri ABDnin şirketler dünyasının popüler özelliklerinden birisi olagelmiştir.
Ama ekonomistlerin çoğu, Hazineye yılda 200 milyar doları aşkın maliyeti olan bu eşantiyondan nefret ediyor ve piyasayı iki şekilde bozduğunu öne sürüyorlar: Bu öncelikle piyasayı, benzer vergi muafiyetlerinden yararlanamayan bireysel planların aleyhinde etkilemektedir. İkinci olarak da çalışanları şirketlere bağlamakta ve dolayısıyla da emek piyasasının esnekliğini azaltmaktadır.
 |
|
McCainin reformları şirketlere verilen bu sübvansiyonun yerine, insanların kendi sigortalarını kimden istiyorlarsa alabilmeleri için, aile başına 5 bin dolara kadar geri ödenebilir vergi kredileri sunacak. İnsanların sigortalarını farklı eyaletlerden veya kiliseler gibi organizasyonlardan almalarına izin verecek. Obamanın tersine sigortacıları herkesi kabul etmeye zorlamayacak ama devletin işlettiği yüksek risk havuzları için federal finansman sunacak; bu sayede de (McCainin iddiası bu...) en hasta olanların maliyetleri karşılanacak.
SİGORTASIZLAR ARTACAK
Peki bu plan işe yaracak mı? McCain, işi olanlar için sübvansiyonlara son vererek bir alkışı hak ediyor. Bu denemeye değer bir yöntem ama şirketleri sağlık sigortası önermede daha az istekli yapabilir. McCain sadece çok büyük birkaç şirketin kapsamı daraltacağında ısrarlı. Ama
Vergi Politikaları Merkezindekiler bu konuda ikna olmuş değiller. McCainin planıyla ülkedeki sigortasızların sayısının hızla artacağını düşünüyorlar. (2009da 18 milyon, 2018de 34 milyon kişi öngörülüyor.), McCainnin planı tam anlamıyla işe yarasa bile bu durumda sayı 2013te ancak 1 ila 5 milyon arasında düşebilir.
McCainin danışmanları, kendi başlarına sigorta almak için bireylere verilen vergi kredilerinin milyonlarca Amerikalının sigortalı olmasını sağlayacağını ve bunun da şirketlerin sağladığı sigortalarda olabilecek herhangi bir azalmayı fazlasıyla dengeleyeceğini iddia ederek bu analizi reddediyorlar. Ancak bir ailenin standart sağlık planının yaklaşık 12 bin dolara mal olduğu dikkate alınırsa, yoksul emekçi kesimin ne kadarının 5 bin dolarlık geri ödenebilir kredi ile motive olacakları belirsiz. McCain tarafından önerilen yüksek risk havuzları da bazı kuşkulara yol açıyor. Reformu, böyle çekingen yaklaşımlarla yapmayı deneyen diğer devletler büyük ölçüde başarısız olmuşlardı.
SEÇMEN, KAPSAM DİYEBİLİR
Sonuç olarak her iki planın da erdemleri bulunuyor. Obamanın planında asıl bilinmeyen, evrensele yakın sigorta kapsamının, gerçekte ne kadara mal olacağı. McCainin stratejisindeki belirsizlik ise, planının sigorta kapsamında olanların sayısını artırmak için gerçekten işe yarayıp yaramayacağı. Düşük sigortalıların gittikçe büyüyen safları ve ABD kadar zengin bir ülkede -hiç sağlık sigortası olmayan 46 milyonu bir kenera koyduğumuzda bile- bunun bir skandal olduğu yönünde artan yaygın bakış açısı dikkate alındığında, seçmenler herkesi hızlı bir biçimde sigortalı yapmayı vaat eden bir planı tercih edip maliyet sorununu dert etme meselesini gelecek seçmenlere bırakabilirler.