TEMEL SORU
İki adayın da düzenleme, devletin aracı rolü ve serbest piyasaya bakışı birbirinden çok farklı. Tüm bu farklılıklar şu temel soruda temelleniyor: Piyasalar ne kadar serbest olmalı? McCain her zaman serbest piyasadan yana olduğu ve son krizde de dizginlenemeyen kapitalizmin aşırılıkları suçlandığı için, bu konuıda Obama avantajlı görünüyor.
Finansal krizin odağında, fiyatların düşmesi ve mal alımlarını finanse eden kredilerin geri döndürülebilme olasılığının azalması yer alıyor. Bu da mali araçların ve kredi mekanizmalarının yıpranması anlamına geliyor. Teoriye göre bu döngünün kırılabilmesi insanların tekrar harcama yapmaları ile kırılabilir. Ancak hasar çok büyük. Kredilerin geri çekilmesi ekonominin daha da güçsüzleşmesine ve malların üretim maliyetinin de altında fiyatlanmasına neden oluyor.
1930lardaki Büyük Buhran ve 90lardaki Amerikan, İskandinav ve Japon bankacılık krizleri, hükümetlerin sistemin temizlenmesi için kötü hesapları devralmalarını gerektirmişti. Öyleyse bugün federal hükümet ne yapabilir ve ne yapmalıdır?
HALKIN PARASI NASIL KULLANILACAK ?
Fannie Mae, Freddie Mac ve AIGnin alınması ve 700 milyar dolarlık mali paket; iki aday da böylesi bir eylemin işlerin çığrından çıkmasını engelleyebileceğini söylüyor... Ama esasen durdukları yerin önemi var; halkın parasının ne kadarının böylesi bir işlem için kullanılacağı, bunu kimin kullanacağı ve sonuçlarından kimlerin yararlanacağı...
İkisi de halkın parasının batan ve krize yol açan şirketlerin kurtarılması için kullanılmaması gerektiğini söylüyor. Ama birçok cumhuriyetçi gibi McCain de bu konuda daha muhalif. Lehman ve AIGnin kurtarılmasına önce karşı çıktı sonra ise bunu destekledi. 18 Eylülde zayıf kuruluşların batmasının önlenmesi için mortgage ve mali kurumlara güven sağlanması çağrısında bulundu. Daha sonra da mevcut yönetimin planına karşı çıktı.
MCCAIN KURTARMA OPERASYONLARINA MESAFELİ
McCain, kurtarma operasyonuna karşı daha tarafsız görünüyor, kurtarma planı geçici olmalı diyor.
Farklılıklar daha bu yılın başında ortaya çıktı. Obama demokratların, sorun yaşayan hanelerin mortgagelerinin yeniden yapılandırılması için sundukları önerinin arkasında durdu. McCainin teklifi ise daha küçük ölçekli bir plan oldu. Mart ayında Büyük banka olsun, küçük borçlular olsun, mantıksızca eylemde bulunanların ödüllendirilmesi anlamına gelecek bir plan devletin işi değildir dedi. Hemen ardından da Bush yönetimininkine benzer daha büyük planlara karşı pozisyonunu belirledi.
Bu karşıt duruşlar eğer kriz daha da büyürse önemli hale gelecektir. Hükümetin sonraki müdahaleleri daha etkin ve istenenden daha ucuz olabilir. Ama gereksiz müdahaleler ahlaki risklere ve büyük sorumluluklara neden olabiliyor.
 |
|
OBAMA, KRİZİN SORUMLULARINI GÖSTERDİ
Obama krizle ilgili adresi, McCainden daha önce ve daha detaylı olarak gösterdi. Krizin oluşmasında arslan payını, vicdansız borç kurumlarına, mortgage kurumlarının lobicilerine, uygunsuz, yanlış kredi derecelendirme kurumlarına ve mali kuruluşlara biçti. Ayrıca krize karşı önlem alınmasında bir yıl öncesinden, daha etkin bir yol izlenmesi için mektuplar yazdı. Eğer seçilirse Wall Streeti daha sıkı düzenleyeceğini açıkladı. Bunu da özellikle merkez bankasından borçlanan kuruluşların sermayelerinin daha sert düzenlenmesi ile yapılacağını söyledi. İlerki krizleri önlemek için mali piyasaları düzenleme komisyonu adında bir komisyon oluşturdu.
Senatoda McCain, mali konularda önder rol oynamadı. Başlangıçta müdahaleye karşıttı ama Lehmanın çöküşünden sonra daha popülist tutumlar takınmaya başladı. Bu kendisi için sıkıntılı bir durumun doğmasına neden oldu.
TİCARET ANLAŞMALARI
Felsefi bir olgu olarak görülse de serbest piyasanın popüleritesi, son zamanlarda yaşanan mali krizlerden büyük yara aldı. Serbest piyasa, seçimlerde sayısı artması beklenen kongredeki demokratlar arasında da popüler değil. Bu da kim seçilirse seçilsin, yeni anlaşmalar yapma konusunda sorunlarla karşı karşıya kalacağını gösteriyor.
McCainin serbest piyasaya desteği basit ve tutarlı. Obamanın danışmamları, adaylarının ticaret anlaşamalarının geliştirilmesimine daha eğilimli olduğunu çünkü bu anlaşmaların çalışan hakları, çevrenin korunması ve emeklilikle ilişkilendirimesi gerektiğini düşünüyor. Aynı zamanda Obama sendikaların da desteklenmesini istiyor. Ancak yenilenmiş işçi hareketleri serbest piyasa karşısında güçlenen bir muhalefet anlamına gelebilir ve bu da çok fazla koşul içeren ticaret anlaşmalarının diğer ülkelerce kabul edilmemesine yol açabilir.
NE KADAR KALIN SINIRLAR?
Yeni anlaşmalar imzalanmasa da yeni başkan, çalışanlardan, şirketlerden ve onların kongredeki temsilcilerinden gelen korumacı taleplerin sorumluluğunu üstlenmede can alıcı bir yol oynayacak. Tarım ve etenol sübvansiyonlarına karşı çıkmış olan McCainin geçmiş bu tür baskılara karşı duracağını gösteriyor. Obama çok nadir olarak partisinden farklı tutum takındı. Şimdiki durumda kampanya danışmanlarından ve senatodan gelecek korumacı taleplerin veto edilip edilmeyeceği sorulduğunda, McCainin danışmanları Evet yanıtını verirken, Obamanınkiler Eğer Obama bunun ekonomi ve iş hayatı için kötü olacağına inanırsa veto edeceğini söylemekle yetindiler.
Geleneksel olarak başkanlar ofise yerleştiklerinde ticaret anlaşmalarından yana tavır alırlar. Bunlar ittifak kurmak için iyi yollardır ve fotoğraf vermek için çok iyi olanaklar sağlarlar.
Sorulması gereken soru şu: Utanmaz bir avukat olan McCainnin yolundan ilerlemek mi yoksa Obama gibi kuşkucu biriyle ilerlemek mi?.. Serbest piyasa yanlıları için Obamaya güvenmek biraz da inanç işi.