EKONOMİDEKİ KONSENSÜS BOZULDU
Cumhuriyetçilerin daha az müdahaleci, serbest piyasacı anlayışları, onyıllardır genel ekonomik havayla uyumluydu. Ancak bu konsensus şu anda tehdit altında görünüyor. Enerji fiyatlarının yükselmesi nedeniyle 2001de ekonomide yaşanan durağanlaşmadan bu yana ortalama ücretler en düşük seviyede. Sağlık hizmetleri el yakıyor. Gelir dağılımındaki adaletsizlik ise büyüdü. Yaşanan kredi krizi ekonomideki konsensüsün altını oydu, Amerikan mali sisteminde vurucu, ciddi çatlaklar oluşturdu ve hükümetin acil olarak dramatik müdahalelerde bulunmasını zorunlu kıldı.
FELSEFELERİ FARKLI
Her iki aday da farklı ekonomik felsefeleri sunuyor. McCain daha az düzenleme ile ekonomiyi büyütmeyi hedefliyor. Bunun anlamı fazla serbest piyasa modeli demek ve bu, refah ve sermayeden daha az vergi alınmasını öngörüyor. Obama ise, daha fazla devlet kontrolü ile büyümenin getirdiği yararların daha geniş ölçüde paylaşılacağı bir model öneriyor. Bu yönüyle, serbest piyasayı rakibi kadar sıcak kucaklamıyor. Bu yaklaşımındaki bir başka gerekçe de mevcut vergi sisteminin gelir adaletsizliğini artırması.
McCain, 2001de kazancın çoğunun varlıklı kesimlere gideceği, 2003te de ülke savaştayken hazineyi boşaltacağı gerekçesiyle Bushun vergi reformuna karşı çıkmıştı. Kendisini ekonomi konusunda bilmesi gerektiği kadarını bilen biri olarak tanımlayan McCainin, ekonomik gidişat için reçetesi şu: Bu uzun yolda dallanıp budaklanmış bir Wall Streete değil, mücadele eden bir Main Streete (Anacaddeye...) ihtiyacımız var.
McCainin tersine Obama kampanyası sırasında çevreye yakınlaştı. Şimdi ise Bushun kar paylarının düşürme ve doğrudan sermayeden alınan vergilere ilişkin politikasını sürdürme eğiliminde.
TEŞVİKLER
İki adayın da kazanmaları halinde ilk karşılaşacağı güçlük ekonomiyi yeniden ayağa kaldırmak olacak. Obama daha işin başında, sosyal altyapının ayağa kaldırılması, mali olarak sıkışmış eyeletlerin rahatlatılması ve her aile için 100 dolarlık vergi indirimi sağlanması için 50 milyar dolarlık bütçe ayrılacağını belirtti. Bu para 5 yıl boyunca petrol şirketlerinin gelirlerinden alınacak vergilerle karşılanacak. McCain ek teşviklerle ilgili olarak başlangıçta çekingendi ama kriz derinleştikçe daha açık fikirli olmaya başaladı.
VERGİ SİSTEMİNDE REVİZYON
İki adayın ekonomi hakkındaki uzun vadeli planlarını vergi sisteminin yeniden yapılandırılması şekillendiriyor. Bu planlar acil olacak çünkü Bushun 2001 ve 2003 yılındaki vergi kesintileri 2010un sonu itibariyle sona erecek.
OBAMANIN VERGİ POLİTİKASI
Obamanın vergi planı Bushun yıllık 250 bin dolardan az kazanan haneler için öngördüğü vergi indirimi çevresinde şekilleniyor. Eğer Obama başkan seçilirse, zengin aileleler şu anda yüzde 33-35 arasında olan vergi oranlarının, Clinton dönemindeki yüzde 36-39.6 düzeyine çıkmasına tanık olacak.
Ayrıca Obama, yıllık 250 bin dolardan fazla kazananlardan sosyal güvenlik payı için alınan vergileri 2 ile 4 puan arasında artırmayı düşünüyor. Ancak bu, 2019da yürürlüğe girecek daha geniş bir program çevresinde gerçekleşecek. Bunun da ötesinde düşük ve orta gelirli çalışanlar için çeşitli vergi hesapları yaratacak. Yıllık geliri 50 bin doların altında olan yaşlılara vergi muafiyeti getirecek. Politika dışı bir kurum olan Vergi Politikaları Merkezi adını taşıyan bir grup, Obamannın vergi politikaları ile Amerikalıların yüzde 80inin daha az, yüzde 10un da daha fazla vergi ödeyeceğini hesapladı. Muhalifleri Obamanın planlarının orta sınıfların vergi yükünü artıracağını düşünüyor ama açıkçası bu doğru değilmiş gibi görünüyor.
MCCAINNİN VERGİ POLİTİKASI
McCain, Bushun tüm ücretlerden, sermaye gelirlerinden ve kar paylarından alınan vergilerlerde yapılan indirimleri koruyacak. Ekonomik olarak devlete bağımlı olanlara verilen destek 3 bin 500 dolardan 7 bin dolara yükseltecek. Ayrıca anonim şirketlerden alınan en yüksek vergi oranını yüzde 35ten yüzde 25e indirecek. Bunula birlikte beş yıl boyunca şirketlerin son üç ile beş yıllık araç harcamalarını silme olanağı sağlayacak.
ZENGİNLER VE FAKİRLER
Bushun vergi indirimleri vergi sonrasında zengin ile fakir arasındaki uçurumun daha da artmasına neden oldu. Obama bu açığın kapatılmasına yönelik politikalar uygularken, McCainin politikaları bunun açılmasını sağlayacak. Vergi Politikaları Merkezi, vergi sonrası gelirlerde, en alttaki beşte birlik dilimin gelirleri yüzde 5.4 artarken en üst yüzde birlik bölümün gelirlerininin yüzde 8 düşeceğini hesapladı.. McCainnin politikalarında bu oranlar; beşte birlik grup için sadece yüzde 0.1 iken yüzde birlik dilim için artış yüzde 2.2 oranında olacak.
McCainin vergi planı uzun dönemli ekonomik gelişmeyi sağlamaya yönelik olarak daha iyi kurgulanmış görünüyor. Sermaye kazançlarından, kar paylarından, şirket karlarından ve acil ekipman gereksinimi için sermayeden yapılacak her türlü ödemelerden alınacak düşük vergiler şirketleri daha fazla yatırım yapmaya cesaretlendirebilir. Bu da çalışanların üretkenliğinde ve maaşlarında artış anlamına gelebilir. Obamanın zenginlerden alınan vergileri artırmayı öngören politikaları ise zenginlerin daha fazla kazanmaya yönelik cesaretlerini kırabilir. Ayrıca onun yaygın vergi oranları, daha az çalışmayı teşvik edebilir, çünkü bu oranlar şirketlerin kazançlarından bir bölümünün doğrudan vergilere gitmesine neden olacaktır.
VERGİ POLİTİKALARININ MALİYETİ
Vergi Politikaları Merkezi, McCainin vergi planlarının 2018e kadar ulusal hazineye 758 milyar dolarlık bir delik açacağını açıkladı. McCcain ilk dönemde (2013e kadar) bütçeyi dengelemeyi vaat ediyor. Ama önerileri çok da güvenilir değil. Hele ki açık 400 milyar dolara, gayrisafi milli hasılanın (GMH) yüzde 3üne ulaşmışken... Obamanın da benzer biçimde vergi planlarının bütçeye maliyeti 748 milyar dolar düzeyinde.
BÜTÇE AÇIĞI
McCain de Obama da bütçe açığını, harcamaları kısarak kapatmayı planlıyor. Ama ikisi de bu konuda çok detaylı planlar sunmuyor. McCain bu konuda biraz daha inandırıcı çünkü daha önce tarım ve etanol sübvansiyonlarına karşı çıkmıştı. (Obama ikisine de olumlu oy vermişti.) Ayrıca McCain, askeri harcamalardaki artışı kınamıştı. Yine de bunların da fazla bir anlamı olmayabilir. McCaini rakibine göre inandırıcı kılan daha iyi bir neden ise, kongreden gelen faturaları veto ederken, Obamaya oranla çok daha az vicdan azabı duyacak olması. Çünkü önümüzdeki dönemde kongrenin çoğunluğunun demokrat olması bekleniyor.
İKİSİ DE YAN ÇİZİYOR
Genel olarak ikisi de can sıkıcı ekonomik konularda yan çiziyor. Emeklilerin çalışanlara oranı ve sağlık hizmetlerinin maliyetindeki artış, sağlık ve sosyal güvenlik bütçesini boğuyor. İkisi de bu kabusu nasıl önleyeceklerini açıklayamadılar. McCain çalışanlardan kişisel yatırım hesaplarını, sosyal güvenliğin bir parçası yapmalarını istiyor ama bununla ilgili kapsamlı bir program açıklamış değil. En azından, sağlık masraflarında küçülmeye gidecek bazı fikirleri var. İki aday da çözümün iki tarafın anlaşması ile mümkün olduğu konusunda hemfikirler.
Kampanyalar adayların detaylı planlarını anlattıkları ya da tüm duruşlarını baştan değiştirecek sürprizlerin yapıldığı yerler değildir. Ama Amerika harcamalarında ve vergilerinde zor bir seçimle karş karşıya. Obama ve McCainin platformları, en azından konuya nasıl yaklaştıklarına dair kılavuz niteliği taşıyor.