Soner Çağaptay, Obama ve McCainin Türkiyeyi ilgilendiren konulardaki tutumunu analiz etmeden önce, iki adayın dış politikaya yaklaşımında metodolojik olarak büyük bir farklılık olduğunu söylüyor: Bushun dış politikası tek taraflıydı. Obama, onun aksine çok yanlı bir dış politika izleyecek. Yani uluslararası kurumları kullanacak ve onların üzerinden meşruiyet arayacak. Bir şey yapmak istediği zaman, bunu BM veya NATO üzerinden yapacak. McCain ise, çift taraflı bir politika kullanacak, direkt konunun muhatabına gidecek ve: Ben bunu yapmak istiyorum, katılıyor musun bana? diyecek.
Türkiye açısından iki adayı ayıran en sıcak konu ise Ermeni soykırım iddiaları, çünkü Obama soykırım iddiasını tanıyacağını, McCain de tanımayacağını söyledi. Bu konu iki aday arasındaki Türkiye ayrımının belki de en net olduğu alan. Ancak aday Obama ile başkan Obama aynı davranır mı? bu noktada kritik bir soru.
SOYKIRIM TASARISI OBAMAYA GELECEK İLK TALEPLERDEN
Demokrat Partinin içinde 1,5 milyon Ermeni asıllı Amerikalı var. Bunlar güçlü bir lobi olduğu ve hepsi de Demokrat olduğu için, Obamanın onların parasına ve oyuna ihtiyacı var. Obama seçimi kazanırsa Ermenilerin ilk yapacağı şey, soykırım tasarısını gündeme getirmek olacak. Seçimler 4 Kasımda yapılıyor, ama Amerikan başkanının iktidarı devralması 77 günlük bir sürenin sonunda oluyor. Yani Obama seçilirse, iktidara Ocak sonunda gelecek. Ermeniler ise tasarılarını genelde bahar aylarında gündeme getiriyorlar, 24 Nisan ile çakışsın diye.
 |
| Soner Çağaptay |
Dolayısıyla Obama seçilir seçilmez, masasına gelen ilk taleplerden biri, kendisine seçilmesi için destek vermiş olan 1,5 milyon Ermeniden gelen bir dilekçe olacak. Orada Obama ABDnin ulusal çıkarlarına göre karar almak durumunda olacak. Amerikanın ulusal çkarları ise İran, Irak, Afganistandır. Obama, bunların üçünde de Türkiyeye ihtiyacı olduğunu görecek ve tavrını yumuşatacak. McCainin aksine, Obama Türkiyeye gelmemiş ve buraya aşina değil. İşte kritik soru şu: Obama önce Türkiyenin önemini mi görecek, yoksa Ermenilere söz mü verecek.
TÜRKİYE BUNU UNUTUR GİDER
Obamanın Türkiye politikasını danışmanları belirleyecek. Bu danışmanların bir kısmı: Türkiye bunu unutur, gider. diyor. İşte bu zihniyet Obama üzerinde etkili olmaya devam ederse, tasarı geçer ve o zaman Türkiye-ABD ilişkileri çok büyük yara alır.
Danışmanlar arasında bir de, Bu Türkiyenin elitleri için sorun, halkı için değil. Elitlerden tepki görürüz. Sokaktaki halktan görmeyiz. diyenler var.
MCCAIN İÇİN ERMENİ TASARISI MESELE BİLE DEĞİL
McCain için ise Ermeni tasarısı bir mesele bile değil, çünkü hem Ermenilerden destek almıyor hem de bu iddialara zaten karşı. McCain Türkiyeye aşina. Soğuk savaş dönemini hatırlayan birisi. Türkiyeyi, Kore, NATO, Soveyetler Birliği, Kosova, Bosna gibi meselelerde Amerikaya gösterdiği yardımlarla biliyor. Onun için Türkiye bir müttefik. McCain bu yüzden Türkiyenin kalbini kırmak istemiyor ve Türkiye ile ilişkileri yıpratacak adımlar atmak istemiyor.
KIBRIS KONUSUNDA ABDNİN DERİN BİR SİYASETİ VAR
Kıbrıs konusunda iki aday arasındaki fark bu kadar büyük olmaz. Kıbrısta ABDnin derin bir siyaseti var: İki bölgeli, iki toplumlu çözüm. Türkiyenin çözüm önerisine çok yakın ve kim seçilirse seçilsin bu değişmez. Gerçi Obama geçen hafta Türkiyeye Kıbrısta işgalci deme çıkışı yaptı. Bu ABDde 1,5 milyon Rum yaşadığı ve bunların hemen hepsi Demokrat olduğu için gerçekleşti. Rum lobisini memnun etmek için, onların bir yayınına demeç vermişti. Belki de sözlerinin Türkiyede duyulmayacağını bile düşünmüştür. Daha sonra zaten onu toparlamak için Türkiye lehine konuştu ve Stratejik ortaklığımızı onarmalıyız dedi. Ama her halukarda ABDnin Kıbrıs politikasında süreklilik olur.
MCCAIN OLAYA TERÖRE KARŞI MÜCADELE OLARAK BAKIYOR
Irak konusunda iki aday da tedrici (kademeli) çekilme istiyor ve bunun için Türkiyenin çok önemli olduğunun farkındalar. PKK konusunda, şu anda varolan işbirliği devam eder ama iki aday arasında bazı farklılıklar olacak. PKKya karşı ortak harekat düzenlenebilir mi? Ya da Iraklı Kürtlerin zorlanmasıyla, 1990larda olduğu gibi bir Amerikan-Irak-Türk ittifakı kurulabilir mi? Ben bu konuda McCaini daha istekli görüyorum. O olaya daha çok teröre karşı mücadele olarak bakıyor. Obama ise, teröre kaşrı mücadeleye ilave olarak sosyal ve siyasi birtakım adımların gerekli olduğu bir mesele olarak bakıyor. O yüzden Obama seçilirse , istihbarat işbirliği devam eder ve Türkiye siyasi açılımlarda bulunması için teşvik edilir. McCain seçilirse, istihbarat işbirliği yine devam eder ve üstüne askeri işbirliği gelir.
MCCAİNE GÖRE İRAN İLE DİYALOG İŞE YARAMAZ
İran konusunda hedefler aynı, ama araçlar farklı. İkisi için de hedef, İranın nükleer silah elde etmesini engellemek. Obama bunun için müzakere ve diyalog dahil bütün araçları düşünüyor. McCain ise diyaloğun işe yaramayacağını düşünüyor. Eğer Türkiyedeki halkın büyük bir kısmının İranda savaşa karşı olacağını düşünürsek, bu noktada Obamanın politikası daha cazip gelecek.
OBAMA: IRAK SAVAŞI APTALCAYDI
Afganistan ise şu açıdan önemli: Obama bir senedir: Esas kazanmamız gereken savaş Afganistan. Irak savaşı aptalcaydı. Ben onu hemen bitireceğim, Afganistana yükleneceğim diyor. O yüzden başkan olursa, ondan Afganistanı kazanması beklenecek. Peki ya kazanamazsa? Benim Afganistanı anlayan uzmanlar ile yaptığım görüşmelerde, Afganistan kazanılabilir değil diyenler var. Obama bu konuda kendini köşeye sıkıştırıyor bence. Afganistanda durum kötüleşiyor ve bu onun prestijini sarsar. Dolayısı ile Obama için en büyük test Afganistan olacak. Eğer Talibanı yenerse sözünü tutmuş olacak. Yoksa sözünü yerine getirememiş bir başkan konumuna gelecek. Eğer başarılı olursa çok büyük sükse yapar.
ABDNİN RUSYAYA İHTİYACI VAR
Rusya konusunda McCain sert konuşmuş, hatta G-8den çıkarılsın demişti. Ancak yine de Rusya ile zıtlaşma içine gireceğini söyleyemeyiz. Obama ise Rusya hakkında zaten daha yumuşak konuştu. Sonuçta kim seçilirse seçilsin, siyasette büyük farklıklar olacağını söyleyemeyiz, çünkü ABDnin Rusyaya ihtiyacı var. İran nükleer projesini Rusyadan aldığı teknolojik destek ile yürütüyor. Ayrıca Rusya BM Güvenlik Konseyinde. ABDnin, İrana uluslararası mali yaptırım inşa ettirmek için, Güvenli Konseyinde veto gücü olan Rusyaya ihtiyacı var.
OBAMANIN BOĞAZDA BALIK YEMESİ GEREKLİ
Sonuç olarak Obama mı, McCain mi Türkiye için iyi? sorusuna konu temelinde bakmalıyız. İran konusunda Obama Türkiyeye daha yakın, çünkü diyalog ve müzakere istiyor. Ermeni konusunda ise McCain daha yakın. Iraktan çekilme konusunda iki aday arasında farklılık yok. Rusya ve Kıbrıs konusunda da yok. Ancak PKK konusunda farklılık var. Bu konuları matematiksel olarak toplamak zor, ama genelde McCain Türkiyeye daha yakın olabilir gibi görünüyor. Fakat Obama da Ermeni meselesinde hengameye girmezse, Türk-Amerikan ilişkileri onun başkanlığnda düzgün olabilir. Obamanın Türkiyeyi bilmemesi en büyük meselesi. Türkiyeye gelirse bu mesele ortadan kalkar. Onun Boğaza gelmesi, balık yemesi, rakı içmesi, Türkiyenin hem ABD için stratejik konumunu anlamasına hem Türkiyenin iyi bir ülke olduğunu görebilmesine yol açacak.